Tuy nhiên, không phải cá thể tê tê nào cũng may mắn có cơ hội trở lại tự nhiên. Với những cá thể này, cánh cửa trở về rừng khép lại nhưng mở ra một sứ mệnh mới - lan tỏa thông điệp bảo tồn đến cộng đồng.
Sau quá trình phục hồi và đánh giá chuyên môn, một số cá thể được xác định không có đủ tiêu chuẩn để tái thả. Những tổn thương do bẫy thú, săn bắt hoặc vận chuyển trái phép để lại đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh tồn và bản năng hoang dã của chúng.
Sunny và Kiên là hai trong số những trường hợp như vậy. Thay vì trở về rừng, cả hai trở thành các “cư dân dài hạn” của trung tâm, tiếp tục một hành trình mới với vai trò đại sứ giáo dục nhằm lan tỏa thông điệp bảo tồn loài.
Vốn là loài động vật sống đơn độc và luôn tránh tiếp xúc với con người, Sunny và Kiên đã phải trải qua một hành trình thích nghi kéo dài trước khi trở thành những đại sứ giáo dục của trung tâm. Các nhân viên và tình nguyện viên ở đây từng bước giúp chúng làm quen với không gian sống mới và sự hiện diện của khách tham quan, đồng thời theo dõi chặt chẽ để hạn chế căng thẳng và đảm bảo sức khỏe cho mỗi cá thể.
Nhiều năm sau ngày được cứu hộ, Sunny và Kiên đã trở thành những cái tên quen thuộc tại Nhà giáo dục về tê tê.
Để một loài động vật có thể tiếp tục tồn tại trong tự nhiên, cần đến những nỗ lực lâu dài từ cứu hộ, phục hồi, bảo vệ sinh cảnh cho tới nâng cao nhận thức. Chính từ mục tiêu đó, năm 2014, tổ chức phi lợi nhuận Save Vietnam's Wildlife (SVW) ra đời với sứ mệnh bảo vệ các loài động vật hoang dã và phục hồi những hệ sinh thái đang bị suy thoái tại Việt Nam.
Trong hơn một thập kỷ qua, SVW đã triển khai nhiều chương trình về cứu hộ, phục hồi và tái thả động vật hoang dã; bảo vệ rừng và sinh cảnh sống; giáo dục cộng đồng và nghiên cứu bảo tồn. Hiện nay, trung tâm đang phối hợp với các vườn quốc gia Cúc Phương, Pù Mát và Cát Tiên để thực hiện công tác cứu hộ trên cả nước.
Khi vấn nạn buôn bán trái phép động vật hoang dã vẫn còn diễn biến phức tạp, giáo dục chính là “chìa khóa” cho công tác bảo tồn. Xuất phát từ quan điểm ấy, tháng 2/2016, Trung tâm Giáo dục Thú ăn thịt và Tê tê được thành lập bởi SVW, phối hợp với Vườn Quốc gia Cúc Phương, trở thành trung tâm giáo dục chuyên biệt đầu tiên tại Việt Nam về các loài thú ăn thịt nhỏ và tê tê.
Nơi đây được xây dựng như một không gian học tập và trải nghiệm tương tác về bảo tồn thiên nhiên. Thông qua các hoạt động tham quan, du khách có cơ hội tìm hiểu về 39 loài thú ăn thịt và tê tê quý hiếm của Việt Nam, khám phá mối đe dọa mà những loài động vật hoang dã đang phải đối mặt, đồng thời lắng nghe về công tác bảo tồn tại SVW.
Trung tâm còn là mái nhà của những cá thể không đủ điều kiện tái thả về môi trường hoang dã. Chúng trở thành các đại sứ giáo dục, giúp du khách hiểu hơn về hành trình cứu hộ cũng như nguyên nhân khiến chúng không thể trở lại tự nhiên theo một cách chân thực và gần gũi.
Ngoài ra, hướng đến nhóm khách tham quan là học sinh, trung tâm cũng đã triển khai thành công 3 chương trình giáo dục trải nghiệm, gồm chương trình “Tuổi thơ xanh” và “Tê tê đến trường” tại 32 trường mầm non thuộc xã Nho Quan - tỉnh Ninh Bình, và chương trình “Trao bé hạt mầm” tại 3 trường tiểu học thuộc tỉnh Hòa Bình (cũ).
Sunny thường được nhắc đến cùng câu chuyện về một cá thể tê tê mẹ sinh con trong thời gian được chăm sóc tại trung tâm. Hành trình ấy không chỉ là một trường hợp cứu hộ đáng nhớ mà còn là dấu mốc đặc biệt ghi nhận sự sinh sản thành công của loài tê tê trong điều kiện chăm sóc bảo tồn.
Trong khi đó, Kiên lại được nhiều cán bộ, tình nguyện viên và du khách nhớ đến hành trình đầu kiên cường đúng như cái tên nó mang. Sau nhiều năm thích nghi, Kiên là một trong số ít cá thể tê tê giữ được vẻ điềm tĩnh hiếm thấy trước sự hiện diện của con người. Nhờ vậy, nhiều học sinh và du khách lần đầu có cơ hội quan sát cận cảnh một loài động vật mà trước đó họ chỉ biết qua sách vở, hình ảnh.
Sau 10 năm hoạt động, các hoạt động ở trung tâm đã góp phần nâng cao nhận thức của du khách với những kết quả ấn tượng như:
80% khách tham quan cam kết “3 không”: không ăn; không sử dụng các sản phẩm được làm từ động vật hoang dã và không tiếp tay cho nạn săn bắt, vận chuyển, buôn bán, nuôi nhốt động vật hoang dã trái phép.
Khả năng nhận biết các loài động vật hoang dã của học sinh tăng từ 50% lên 90% sau khi tham gia các chương trình trải nghiệm.
Cùng với VQG Cúc Phương và VQG Pù Mát, SVW đã trực tiếp thực hiện 525 chuyến cứu hộ với hơn 4.000 động vật của hơn 60 loài bản địa khác nhau trong 10 năm qua. Trong đó, Tê tê là loài được cứu hộ nhiều nhất, chiếm 66%.
Một cá thể ở lại.
Một cá thể trở về.
Không phải mọi cuộc giải cứu đều khép lại bằng tự do.
Nhưng mỗi bước chân trở lại rừng xanh đều là một chiến thắng trước những chiếc bẫy, những chuyến xe của con người.
Bởi sau tất cả, “mái nhà” của tê tê chưa từng là những chiếc lồng sắt hay những phiên chợ ngầm. Nơi của chúng là rừng già. Mỗi cá thể được trở về chính là một tia nắng góp phần đánh thức “bình minh” cho loài tê tê.
Cuối tháng 5/2026, nhóm phóng viên đã có dịp ghé thăm Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Save Vietnam’s Wildlife (SVW), nơi những cá thể tê tê như Kiên hay Sunny đang được chăm sóc và trao thêm cơ hội sống. Thế nhưng, ngay trong thời gian hoàn thiện megastory này, các phương tiện truyền thông vẫn liên tục ghi nhận những vụ săn bắt, vận chuyển và buôn bán tê tê trái phép.
Ngày 8/6/2026, một cá thể tê tê Java đã được cứu hộ tại Thanh Hóa sau khi bị tịch thu từ một vụ buôn bán động vật hoang dã trái phép. Trước đó, cá thể này bị nhồi nhét thức ăn nhằm tăng trọng lượng để phục vụ hoạt động mua bán bất hợp pháp.
Pháp luật Việt Nam quy định rõ các hành vi săn bắt, vận chuyển và buôn bán tê tê trái phép đều có thể bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những đường dây buôn bán động vật hoang dã vẫn đang hoạt động với nhiều thủ đoạn tinh vi, tiếp tục đẩy các loài quý hiếm vào vòng xoáy tuyệt chủng.
Mỗi cá thể được giải cứu là một sinh mạng được trao thêm cơ hội, nhưng để những cánh rừng không còn vắng bóng tê tê, cần nhiều hơn những cuộc giải cứu. Hãy chung tay bảo vệ loài động vật đặc biệt này bằng cách nói không với việc mua bán, sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ tê tê và các loài động vật hoang dã.
Bạn cũng có thể đồng hành cùng Save Vietnam’s Wildlife bằng cách theo dõi các hoạt động bảo tồn, lan tỏa thông điệp bảo vệ động vật hoang dã hoặc tham gia chương trình bảo trợ cho các cá thể tê tê đang được chăm sóc tại trung tâm thông qua hình thức đóng góp dưới đây:
Video
Minh Châu - Tùng Chi - Thanh Mai
Đồ họa & Thiết kế web
Thanh Mai
Nội dung
Thùy Châu - Minh Châu - Tùng Chi -
Thanh Mai - Minh Hằng