Phần lớn các cá thể tê tê được Trung tâm Cứu hộ SVW tiếp nhận đều trong tình trạng sức khỏe suy kiệt do bẫy bắt, nhốt giữ hoặc quá trình vận chuyển khắc nghiệt gây ra.
(Di chuột vào biểu tượng bẫy)
Từ các vụ thu giữ hàng trăm kilogram vảy tê tê đến những đường dây buôn bán xuyên quốc gia, các số liệu trong ba năm gần đây cho thấy áp lực săn bắt và buôn bán trái phép đối với loài động vật này vẫn chưa hề suy giảm.
Sunny sau đó sinh con an toàn. Tuy nhiên, những tổn thương để lại trên cơ thể vẫn ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động của cá thể này. Việc mất một chân sau khiến quá trình phục hồi kéo dài hơn nhiều so với các cá thể tê tê khác được đưa về cùng thời điểm.
Tại Trung tâm Cứu hộ SVW, những trường hợp như Sunny không phải là cá biệt.
Mỗi cá thể được đưa về đây đều mang theo một câu chuyện riêng, nhưng phần lớn đều có điểm chung là những thương tích nặng nề xuất phát từ bẫy săn hoặc quá trình vận chuyển trái phép.
Kiên là một trường hợp như vậy.
Kiên được chuyển tới trung tâm sau khi cơ quan chức năng phát hiện một vụ vận chuyển động vật hoang dã trái phép. Khi tiếp nhận, các cán bộ cứu hộ nhận thấy một bàn chân trước của Kiên đã mất hoàn toàn, vết thương cũ đã khô và liền sẹo. Trong khi đó, bàn chân trước còn lại vẫn đang trong tình trạng tổn thương nghiêm trọng.
Những dấu vết trên cơ thể cho thấy Kiên có thể đã nhiều lần mắc bẫy trong tự nhiên trước khi được phát hiện và giải cứu.
Các bác sĩ thú y tiến hành điều trị, xử lý vết thương và theo dõi quá trình hồi phục cho Kiên trong thời gian dài. Dù thể trạng dần ổn định, những tổn thương để lại vẫn ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động cá thể này.
Việc mất cả hai chi trước khiến những tập tính vốn là bản năng của loài tê tê như đào hang, tìm kiếm thức ăn hay leo trèo với Kiên trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Năm 2020, Sunny dược giải cứu từ một vụ buôn bán vận chuyển động vật hoang dã trái phép và đã bị hoại tử một chân do dính bẫy.
Dù được xếp vào nhóm động vật nguy cấp, quý hiếm và được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt, tê tê vẫn là một trong những loài thú có vú bị săn bắt và buôn bán trái phép nhiều nhất thế giới. Theo các tổ chức bảo tồn quốc tế, mỗi năm có hàng chục nghìn cá thể tê tê bị săn bắt để phục vụ hoạt động buôn bán bất hợp pháp.
Tại Việt Nam, theo báo cáo của Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV), năm 2024 ghi nhận 288 vụ án hình sự về động vật hoang dã được đưa ra xét xử, con số cao kỷ lục trong vòng 6 năm qua.
Các vụ bắt giữ liên tiếp trong giai đoạn 2025-2026 cho thấy hoạt động buôn bán các sản phẩm từ tê tê vẫn diễn biến phức tạp. Tháng 6/2025, lực lượng chức năng tỉnh Cao Bằng phát hiện và thu giữ 592 kg vảy nghi của tê tê. Đến tháng 4/2026, Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh tuyên phạt hai bị cáo tổng cộng 16 năm tù vì buôn bán trái phép gần một tấn vảy tê tê châu Phi, với giá trị thị trường ước tính khoảng 2,7 tỷ đồng. Chỉ hai tháng sau đó, Công an tỉnh Quảng Ninh tiếp tục khởi tố ba đối tượng về hành vi mua bán, tàng trữ trái phép vảy tê tê Java và tê tê vàng - hai loài tê tê bản địa đang được bảo vệ ở mức cao nhất.
Nguyên nhân lớn nhất khiến tê tê tiếp tục bị săn bắt và buôn bán nằm ở nhu cầu tiêu thụ chưa chấm dứt. Tại một số quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam, thịt tê tê từng được xem là món ăn quý hiếm, xuất hiện trong các bữa tiệc hoặc cuộc tiếp khách nhằm thể hiện sự sang trọng và đẳng cấp.
Bên cạnh thịt, vảy tê tê (xuyên sơn giáp) là sản phẩm mang lại giá trị kinh tế lớn trên thị trường chợ đen. Nhiều người tin rằng, vảy tê tê có thể chữa trị các bệnh như viêm khớp, thấp khớp, tắc tia sữa hay tăng cường sức khỏe.
SVW đã tiến hành khảo sát 8.312 người tại 15 tỉnh thành trong cả nước, đồng thời phỏng vấn các đối tượng buôn bán Tê tê trái phép tại 6 tỉnh. Kết quả cho thấy 17,5% số người được khảo sát đã từng sử dụng Tê tê, trong đó mục đích sử dụng Tê tê làm thực phẩm chiếm tỷ lệ cao nhất (83,6%).
Khi lợi nhuận khổng lồ từ buôn bán động vật hoang dã tiếp tục nuôi dưỡng các đường dây tội phạm, những cá thể được giải cứu tại Trung tâm cứu hộ SVW chỉ là một trong số vô vàn sinh linh hiền lành của rừng già đã bị mất đi cơ hội “về nhà”.
Khi niềm tin thiếu cơ sở khoa học vẫn được đặt lên những chiếc vảy tê tê - bộ phận có cấu tạo từ keratin, không khác gì tóc hay móng tay của con người, thì bi kịch của những cá thể như Sunny hay Kiên vẫn có nguy cơ tiếp diễn.
Liệu số phận của chúng có còn mãi chìm trong bóng tối, giống như chính tập tính âm thầm, lặng lẽ của loài tê tê giữa những cánh rừng thăm thẳm?
Trong tự nhiên, tê tê là loài sống đơn độc, thường chỉ hoạt động và kiếm ăn khi màn đêm đã buông xuống. Ngoại trừ mùa sinh sản, những cá thể tê tê hiếm khi tìm đến nhau, rồi lại âm thầm biến mất giữa rừng già.
Sau nhiều tháng mang thai, mỗi cá thể tê tê mẹ thường chỉ sinh một con duy nhất. Những tháng đầu đời, tê tê con gần như không rời mẹ. Khi mẹ di chuyển, con bám trên đuôi hoặc nép sát bên cơ thể mẹ. Từ những lần kiếm ăn đầu tiên đến cách đào hang, tìm mối, tránh hiểm nguy trong rừng - phần lớn kỹ năng sinh tồn của tê tê con đều được hình thành từ sự gắn bó ấy.
Bởi vậy, với một cá thể tê tê non, sự hiện diện của mẹ là điều kiện quan trọng để lớn lên và thích nghi với cuộc sống ngoài tự nhiên.
Tháng 3/2022, tại Trung tâm cứu hộ của Save Vietnam’s Wildlife (SVW), một cá thể tê tê con cất tiếng chào đời. Các cán bộ tại đây đặt tên nó là Ant - Kiến.
Phía sau lớp vảy cứng cáp cùng bản năng cuộn tròn khi đối mặt với hiểm nguy của tê tê lại là số phận mong manh trước áp lực bị săn bắt và buôn bán trái phép. Những cá thể tê tê được giải cứu tuy vẫn còn cơ hội sống, nhưng trên cơ thể chúng đã mãi hằn những dấu tích không thể phục hồi.
Chân và móng vuốt sắc nhọn là những công cụ sinh tồn quan trọng của loài tê tê, giúp chúng đào hang, tìm mối và kiếm ăn giữa rừng già. Nhưng sau những lần mắc bẫy, Kiên và Sunny đã vĩnh viễn đánh mất khả năng ấy.
Kiên được giải cứu khi đang trên đường bị vận chuyển đến nơi tiêu thụ.
Khi về tới trung tâm cứu hộ, Kiên đã mất hẳn 1 chân trước; 1 chân còn lại vẫn đang còn máu rất tươi.
Kiên đã bị dính bẫy đến 2 lần.
KHU VỰC BÁN HOANG DÃ
Sau khi được chăm sóc vết thương và lành hoàn toàn, Kiên được chuyển ra khu vực bán hoang dã tại Trung tâm cứu hộ của SVW để được đánh giá khả năng quay về tự nhiên.
Tuy nhiên, việc mất hoàn toàn hai chân trước khiến Kiên gặp vô vàn khó khăn trong di chuyển, leo trèo, tìm kiếm thức ăn hay đào hang trú ẩn – những tập tính thiết yếu giúp tê tê tồn tại trong tự nhiên.
Những thương tổn ấy không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh tồn, mà còn tước đi cơ hội trở về tự nhiên của các cá thể tê tê. Với Sunny và Kiên, những cánh rừng xanh giờ đây chỉ còn là một miền ký ức bản năng, một “mái nhà” mà chúng không thể quay lại.
Cái tên gợi đến hình ảnh một sinh vật nhỏ bé nhưng bền bỉ, gửi gắm hy vọng rằng cá thể non nớt này sẽ đủ mạnh mẽ để lớn lên, vượt qua những biến cố mà giống loài của mình đang phải đối mặt để một ngày nào đó được trở về rừng.
Ant đã làm được điều mà cái tên của nó mang theo.
Sau những tháng đầu đời bên mẹ, cá thể tê tê con dần thích nghi với môi trường bán hoang dã trước khi được tái thả về rừng.
Ít ai biết rằng, để Ant có cơ hội bắt đầu hành trình ấy, cá thể mẹ Sunny đã phải trải qua một cuộc chiến sinh tồn khác.
Tháng 11/2020, Sunny được chuyển tới trung tâm sau khi lực lượng chức năng phát hiện một vụ vận chuyển động vật hoang dã trái phép tại Nghệ An.
Trong quá trình kiểm tra sức khỏe, các bác sĩ thú y phát hiện chân sau của cá thể này bị tổn thương nghiêm trọng do mắc bẫy trong tự nhiên. Phần chi bị hoại tử đã không còn khả năng phục hồi và buộc phải cắt bỏ.
Chính trong quá trình điều trị, một thông tin bất ngờ được phát hiện: Sunny đang mang thai.
Điều đó đồng nghĩa với việc các cán bộ cứu hộ không chỉ theo dõi quá trình hồi phục của một cá thể mang thương tích, mà còn đang bảo vệ một sinh linh khác đang lớn lên trong bụng mẹ.
Tại Trung tâm Cứu hộ của SVW, một cá thể tê tê con đã chào đời khỏe mạnh từ cá thể mẹ được cứu hộ khi đang mang thai ngoài tự nhiên.